Bilardo irribarrez

Dena zegoen ohikoaren antipodetan astelehen goizean. Egunkariek Reala igoko dela esaten zuten letra larriz, Bilardo Txartelen zegoen ni iritsi nintzenerako; ni berriz, bakarrik joan ordez, lagun batekin eseri nintzen zaharraren parean. Eta gosaria bukatu zenean, behingoagatik, Bilardo zegoen zur eta lur.

Xabier Letona ARGIAko zuzendaria bainuen lagun. Eta elkarrizketa ere, ohiko futbol kontuetatik urrundu eta kazetaritzara hurbildu zen. Pase labur batzuk, zelaierdikeria apur bat eta kornerren baten ondoren, Letonak galdera funtsezkoa bota zion Bilardori.

— Eta hik, nola ikusten duk futbol prentsa gaur egun?

Zaharrak, uxuala ohiko tragoan hustu, eztul ustel leizea egin, eta hemen errepikatu ezin dudan maldizio kolezioa bota du anabasan, trumoi guztien ama beldurtzeko modukoa. Begira daukagu taberna erdia; nahiko lan ilea berriro orrazten, ekaitzaren ondoren. Sustoa pasata, zuzendaria mintzatu zaio berriro:

— Ondo… Eta… ez duk izango gogorik hik zerbait idazteko?

Bilardo erantzuten hasi da, baina ez, isilik dago, ez ditu hitzak aurkitzen eta Xabierrek jarraitu du.

— Hegoafrikako Munduko Kopaz kanal bat prestatu diagu Interneten. Idatziko ditek Joxemari Ostolazak, Ander Altunak, Juanjo Olasagarrek… Lander Arbelaitz kazetaria hara joango duk… bueno, kontu asko. Eta jakin nahi nian ea hi ere prest ote hagoen futbolaz idazteko. Bizpahiru artikulu izango dituk astean eta…

Zurbil dago zaharra. Ahotsa dar-dar, dio:

— Bai.

Ez genuen espero hain azkar konbentzitzerik.

— Bai! —diot nik.
— Ba, tira millas! —dio Letonak.

Gero ni joan egin nintzen, biak kontu teknikoez (sosak, artikuluen luzera, zuzentasun politikoa…) hizketan utzita. Xabierrek gaur esan didanez, agurtu aurretik zera esan zion Bilardok:

— Hik erotuta egon behar duk…

Gaur ikusi dut Hegoafrikarren Munduko Kopa kanalerako zaharrari atera dioten argazkia (goian duzue). Behingoagatik irribarrez ari da: ilusioa egin diola uste dut.

Eguneraketa (2010-VI-9, 22:00):

Azken orduko aldaketa izan du Hegoafrikarren Munduko Kopa kanalak hamaikakoan. Ander Altunak zaintiratua izan du eta ezingo du gure capocannonieria izan. Baina lasai, fitxatu baitugu pelota(k) ukitzen abila den mutil bat: Agin Rezola izango da gure bonbardero berria.

Ipar Koreako jokalariak gola ospatzen, Astore kamisetekin

Elastiko gorri hori ezaguna egiten zait, nahiz eta jende finagoari —sabelaz (ere) ari naiz— jantzita ikusi izan diodan. Argi dago, sufritzen ari da ehun bermiloia Bilardoren gilborraren kontra. A, bai, Ipar Koreako selekzioarena da. Zaharrak uxuala barratik mahaira garraiatu du, eta patrikatik prentsako adabaki bat atera.

— Bale, Bilardo, badakit gaur zertaz hitz egin nahi duzun.

Irakurria bainuen artikulua, berak jarri aurretik begi aurrean El Paíseko orria lau toles.

— Orain Euskal Herria ere Gaizkiaren Ardatzean sartuko digute jutxeistekin kolaboratzeagatik!
— Bereziartua, hi beti nazionalismo petral horrekin itsututa.
— ?!
— Egitan, notizia irakurrita ez al zaik beste ezer etortzen burura?

Hasperen, trago, ttu. Nahiago izan dut ez erreparatzea lurrari likatuta geratu den karkaxaren koloreari.

— Ea ba: niri bost pito inporta zaidak kamiseta Arrasaten egin duten, Lodosan edo Altzürükün. Kontua ez duk hori. Kamiseta egin duen langilearen ardura falta duk arazoa.
— Gehixeago esplikatzen ez badidazu…
— Irakurri duk artikulua, ezta? Egin ditiztek Arrasaten kamiseta batzuk; saldu zizkiotek Txinako bitartekari bati; eta gero, mila deabruko zikulu-saltsaren ondoren, dozena erdi negoziante, komisioak han eta hemen, iritsi dituk kamisetak Ipar Koreara, eta nola hango futbolariak ari diren Arrasateko produktuak izerditzen, zeharka Astore erregimen “gaizto” batekin ari duk kolaboratzen.
— Bai ba, horixe… Eta, zer ez dut ulertu?
— Dena esplikatu behar zaik hiri. Egin ezak ariketa bat: aldatu futboleko kamisetak, demagun, edozein fresadoratik ateratzen den X motatako piezarengatik. Lasarten pieza bat egiten ditek eta amerikanoei saldu. Amerikanoek beste enpresa bati saltzen ziotek, jar ezak Israelgoa. Eta haiek beste bati, eta beste bati, eta azkenean ejerzitoak erosten dik pieza, eta misil inteligente bat egiteko erabiltzen dik.
— Gerta liteke bai. Baina langilearen ardurarena ez dut…
— Hori duk errazena ba! Misilak Palestinako haur baten burua lehertzean, zenbateko ardura dik fresadoratik pieza atera duen Lasarteko langileak? Ez al dik batere kezkatu behar produzitzen duenaren erabileraz?

Galdera terriblea da. Are gehiago, lanera iritsi eta Israelek egin duen azken basakeria ezagutu dudanean.

St. Pauli klubaren ikur ez-ofiziala

Duela bi astekoaren aldean, umore onez agurtu nau Bilardok. Udaberria, ostera. Eta hori, Camp Noun ez zuela ondo pasatzeko aukera handirik izan… Edo hala uste nuen.

— Izugarri gozatu nian Mourinhoen defentsarekin. Hamarrekin, Barça osoa kontra, eta hala ere eutsi.
— Baina uste nuen Guardiolaren aldekoa zinela…
— Guardiola hobea zela esan nian. Ni inoiz ez nauk jarriko inoren alde.
— Baina catenaccio hori…

Sartu dut hanka ipurmasaileraino: Bilardok azalpen entziklopedikoa eskaini dit catenaccio hitzak esan nahi duenaz (bi zentralekin eta libero batekin osatutako defentsa) eta esan nahi ez duenaz (autobusa ate aurrean jartzea, ala, Mourinhok egin zuen bezala, zonakako defentsa txukuna). Ia apunteak hartzeko zorian egon naiz. Behin aurreneko asaltoa irabazita, pozik, ia harro, asteburuko futbol notizia aipatu du zaharrak.

— Barçak liga milimetro batera daukala?
— Ez motel.
— Athletic-en partiduan Muñiz Fernandezi elastiko zuria janztea bakarrik falta izan zitzaiola?
— Keba!
— Osasuna berriz ere bigarren zatian hondoratu zela, akaso?
— Bai zera!
— Realari igotzeko zentimetro batzuk falta zaizkiola?
— Hi, ezetz!
— Alavesek…
— Hori nola izango duk asteburuko futbol notizia? Baina hi… Hik hemen ingurukoari bakarrik erreparatzen diok edo zer? Ez al haiz enteratu St. Pauli Bundesligara itzuliko dela?

Noski, horretaz ere enteratuta egon behar du batek. Baina nik, Bundesliga jarraitzen dut, Alemaniako nekazaritza bezainbeste: batere ez. Hortik galdera:

— Eta zergatik da garrantzitsua bigarren mailako talde aleman bat igotzea?
— Hi, argi ibili: St. Pauli ez duk edozein talde. Filosofia erabat anti-faxista dik, presidentea teatro zuzendari homosexuala, izugarrizko emakume pila joaten duk estadiora… Horrelako gutxi Europa osoan!

Bigarren asalto horrekin KO utzi nau. Ideiarik ere ez kontatu didanaz. Eta interesgarria iruditu zait. Baina zaharrak ospa egin eta gero, Marca hartu dut, eta St. Pauliri buruzko artikulu hori samar bat leitu dut.

Ez dakit ba, futbol talde bat, munduko kontrakulturalena izanda ere, miresteko moduko instituzioa ote den. Lanera itzuli naiz, eta iritzi osatuagoa edukitzeko intentzioz, Interneten bila hasi naiz. Transworld Sport-en erreportaje interesgarria egin zuten duela hiru bat urte. Ezin esan ez, oso ohiko futbolsofia denik Hanburgoko taldearena. Begira irudiak, bestela.

Mourinho eta Guardiola

Uste nuen eguzkitik babesteko zeuzkala betaurrekoak, baina kendu zituenean ia mahairaino iritsi ziren begi-zuloak, zimur, zimel, ubel. Atzo goizean Bilardori begiratzean galdera bat izango nuen aurpegian, ezer esan aurretik bota baitzidan erantzuna.

— Adin batetik aurrera ezin duk… ezin duk, adin batetik aurrera.

Ez dago oso animoso, zerbait gertatuko zitzaion, gizon hau, ez dakit. Asteazkenekoa atera diot, Bartzelona eta Interren artekoa, ea ikusteko intentziorik baduen.

— Itsua banintz ere ikusiko nikek.

Eta isilik geratu da. Deprimituta dago, ez da aje normal bat. Puskatuta bezala antzematen dut, falta itsusiren bat egin baliote bezala. Eta horregatik, ez diot esan sarrera bat daukadala Nou Camperako. Bertatik bertara ikusiko dudala partidua. Ez diot esan ze, normalean, ironia eta sarkasmoaren arteko doinuaz esango lidake ergela naizela, hainbeste pagatzea partidu batengatik, telebistan botako dutenean; baina gaur ez. Gaur zaharra inoiz baino zaharrago dago.

— Eta, ze talde ikusten duzu hobeto?
— Inporta al dik batere?

Publiko zaila gaurkoa.

— Urteko partidua da! —esan diot.

Hasperen. Erpuru-erakusleez begiak garbitu ditu. Uxualik ez gaur: ura. Tragoa.

— Guardiola eta Mourinhoren artekoa duk urteko partidua. Taldeak? Ez ditek asko inporta. Gustura ikusiko nikek bi horiek entrenatzaile diren alebinetako partidu bat ere.
— Eta, zein iruditzen zaizu hobea?

Begirada jaso du, harrituta.

— Galdetzea ere! Guardiola, noski. Mourinho ahobero txabakano pizkor bat duk, besterik ez. Baina kontua ez duk nor den hobea, nork irabazten duen baizik. Eta onenak ez dik beti irabazten. Ondo ikasi behar izan diat nik hori.
— Ez duzu uste Barçak kanporaketari buelta emango dionik.
— Ez diat hori esan.
— Orduan?
— Ez zekiat motel… Dena zegok oso nahastuta.

Hona hemen behin ere ikusi gabekoa: Bilardok ez dauka erantzun borobilik; ez dauka arrazoi zurrunik; ez dauka konparazio ezinezkorik.

— Baina zer gertatzen zaizu?
— Guztia eta ezer ez; norbait eta inor ez. Batzuetan, Bereziartua, honek denak zentzurik ote duen galdetzen zioat nire buruari.

Mila metroko begiradarekin ari da hizketan, geroz eta ilunago, geroz eta okertuago. Beldur naiz, ez ote den negarrez hasiko une batetik bestera. Eta uste dut badakidala zer den: malko esentziala, olioa bezala galtzen ari da Bilardo. Kontuak ez dauka erremedio errazik. Non eta ez dudan… Bai, agian bai baina… kaka zaharra.

— Bilardo, problema bat daukat: partidua ikusteko sarrera bat lortu nuen, baina gauza bat atera zait eta ezingo dut Nou Campera joan. Asteazkena libre daukazu? Joango zinateke Bartzelonara?

Horrela geratu nintzen atzo goizean sarrerarik gabe. Bilardo, partiduak ematen duenaren esperoan, argi pixka batekin irten zen Txarteletik. Ez baitago astelehen batez opari sorpresa bat jasotzea bezalakorik, hurrengo zazpi egunei indarrarekin heltzeko.

Serafin Baroja, Donostiako euskal idazlea

Izorratu egiten dit, hori da egia: gosaltzeko eseri, Bilardo oraindik ailegatu gabe, telebistan Esperanza Aguirre hizketan eta Txarteleko kafetegiko periodiko guztiak besteren esku. Horrelako momentuetan norbaiti labana sartuko nioke bizkarrean edozein egunkari, berdin du, El Mundo, zeinahi, eskura edukitzeagatik. Ni ere, Jose A. Perez bezala, aurreneko kafearen ostean adiskidetzen naiz giza-eskubideekin.

Azkenean El Diario Vasco libratu da. Hartu dut eta hasi naiz Realaren partiduaz irakurtzen. Labur batera begiak: “El speaker grito ‘Viva España’ tras dar el once y podría ser expulsado”. Juxtu orduan sartu da Bilardo, balantzaka. Uste dut azkenaldian etxetik kargatuta etortzen dela. Uxuala eskatu du, tragoan hustu, berun urtua edaten duenaren aurpegia jarri, eta parean eseri zait.

— Irakurri duzu hau? —galdetu diot— Bai modu bitxia probokatzeko, ezta?
— Probokatu?
— “Viva España” oihukatzea zer da, ba?
— Probokazioa ez, noski.
— Ba, nik esango nuke horretarako egin duela esatariak.
— Hori duk, Bereziartua, oraingo unibertsitarioek ez duzuelako ezer irakurtzen.
— Tira, Bilardo, ez nahi bezainbeste; baina zer edo zer…
— Irakurri behar dena ez! Serafin Baroja ezagutzen?
— Entzuna dut.
— Entzuna… Donostiako XIX. mendeko euskal poetak ez dituk ezagutu ere egiten. Eta klaro, horrela nahastu duk omenaldia probokazioarekin.

Beti bezala, ez dakit zer arraio, kristo edo demoniori buruz ari den. Argibideak eskatu dizkiot. Baita berak eman ere.

— Serafin Baroja, donostiarra, liberala, beste idazle handi baten, Pio Barojaren aita.
— Bai, bai… Baina zer du ikusteko horrek atzoko Salamancakoarekin?
— Ba, gure Serafinen konposizio batekin. Ez al duk Viva España poema ezagutzen?
— Ez ba.
— “Baziaztik gureak/ Rataplan!/ soldadu fin maiteak/ Rataplan!/ manbisak zapaltzera/ beltz zatarrak astintzera. // Mulatu etorkin hori/ Rataplan!/ sudur zanpatu lodi/ Rataplan!/ alfer guztiak nahaspil/ bai mutil/ mando pil/ bota zak Kuba aldetik/ esanaz bihotzetik:/ Viva España!”. Ederra, ez duk hala?
— Ederrisimoa.
— Orain ulertzen duk zergatik esan zian esplikerrak hori? Donostiari eta euskal literaturari egindako omenaldi txiki bat izan zuan.
— Ba, letraren parterik handiena ahaztu zuen, ez?
— Hik gehiegi eskatzen duk. Keinua eduki izana gutxi iruditzen zaik, ala?
— Aukeran nahiago izango nuke beste idazleren baten testua aukeratu izan balu.
— Baina gaur egungo euskal idazle donostiarren artean nor zegok Baroja bezain gertu salamancar arruntaren pentsaeratik?
— Hori esango banizu, Bilardo, eta gero blogean jarriko banu, agian esatariak baino arazo handiagoak izango nituzke.
— Abertzaleekin ibiltzeagatik gertatzen zaik hori.
— Goazen beste zerbaiti buruz hitz egitera.
— Ongi. Beste uxual bat aterako didak?

Txistuen ondoren JC-k bertso bat kantatu zuen (egin klik argazkian handiago ikusteko)

Umore trumoitsua gaurko gosarian. Ez da bakarrik Realak galdu zuelako; ozpindu egiten naiz Real Madridek sei gol sartzen dituenean; eta duela bi aste Bilardok egin zidan jokaldia oraindik ez dut ahaztu. Zaharra sartu da, panorama ikusi du, uxuala eskatu, eta hasi zait hizketan… saskibaloiaz. Espainiako Errege Kopako finala ikusi al nuen. Nik ezetz.

— Eta txistuak?
— Zer edo zer aditu dut.
— Aditzeko modukoa izan zuan.
— Aha.
— … zer duk?
— Zuk jakingo duzu.

Puska batean isilik egon gara. Ni, kafesnean. Bilardo, uxualean. Baina oraingoan partida irabazi diot zaharrari. Ezinegona sartu zaio, hitz egin beharra, eta bakero maiztuetako poltsikoan bila hasi da. Atera du billete enbor bat, goma batez lotua; eta bat, bi, hiru, lau, bost, sei billete utzi ditu mahai gainean. Zor zidana, eta plus bat. Nik: ez dela hori kontua, keinua zela gustatu ez zitzaidana (baina badaezpada agudo sartu ditut billeteak poltsikoan).

— Keinua? Juan Carlosek ere ez zian gustuko izango txistukada, baina baietz hurrengoan ere etorri!
— …
— Benetan ez zaik gaia interesatzen?
— Ez larregi: erregea etortzen da eta txistu egiten diote. Non dago misterioa?
— BECen! Bertsolarien finalean bezala, atzo ere 15.000 lagun inguru bildu zituan. Eta bertsolarien finalean bankero eta politikariak bezala, atzo erregea atera zuan belarriak ubel-ubel eginda.
— Ja, leku berean txistuak. Eta?
— Ez duk horren dimentsioa ulertzen ala? BEC ez duk dagoeneko erakustazoka bat: protestodromo bilakatu duk. Botereak sortutako azpiegitura herriak hartu dik, eta boterearen kontra erabiltzen hasi duk. Masen errebolta!
— Uxuala burura igotzen ari zaizula uste dut.
— Igual bai, baina igandekoaren ondoren, esango nikek beldur handixeagoz ekarriko dutela Espainiako selekzioa hemen jokatzera.
— Horretan bai, bat nator zurekin.
— Ikusten, Bereziartua, nola elkar ulertzen dugun?

Bai, noski. Eta elkar ulertzen dugulako, beste behin ere, gosaria ordaintzeko momentua iritsi denean bakarrik geratu naiz Txarteleko barran. Izan ere, oraingo instituzioen antzera, Bilardok ere oso modu sui generisa dauka elkar ulertzeaz eta normaltasunaz hitz egiteko.

Archie Gemmill, Eskoziako jokalari ohia

Igandeko Berrian Eneko Goiari egindako elkarrizketa irakurtzen harrapatu nau Bilardok goizean. Segituan igarri dit: “Zerk haserretzen hau hainbeste?”.

— Titularrak: “Orain errepide sarea ongi kudeatzea dagokigu, gehiago eraiki beharrean”. Eskerrak! Uste nuen etxeko salan ere kamioren bateko obrak egin behar zituztela hauetakoren batean…
— Jendea ere ibili egiten duk-eta…
— Joño, zu ere uste horrekin? Ba oraingoan kale. Aurrekoan irakurri nuenez, iaz Gipuzkoan 318 garraio enpresak itxi zuten, krisiarengatik. Eta ez naiz oso optimista kontu horrekin, beraz, iruditzen zait egin dituzten errepideen erdiak skatean egiteko erabili beharko direla.

Zaharra barrara joan da, baina gaurkoan, uxualarekin batera croissant baten antzeko zerbait hartu du, barrua saltxitxaz betea. Gero, esertzera etorri aurretik, ondoan zeukan emakume bati hitz egin dio belarrira, nik ez aditzeko moduan. Behin parean jarrita bota du:

— Beraz, hik uste duk “Archie Gemmill politika” egiten ari direla, ez?
— Archie nor?
— Gemmill, Archie Gemmill. Mesedez! Ez al duk behin ere aditu?
— Ez.
— Bueno, tipoak karrera luzea egin zian; baina ezaguna duk, batez ere, 1978an Holandari sartutako golagatik. Hiruko aldearekin irabazi behar zian Eskoziak, eta Gemmillek 3-1ekoa sartu zian baloiarekin hiruzpalau tipo atzean utzi eta gero. Handik hiru minutura ordea, Holandak 3-2koa sartu eta Eskozia kanpoan geratu zuan. Baina mundu guztia akordatzen duk oraindik gol hartaz.
— Beti gaitik aldentzen zara. Zer dauka horrek ikusteko azpiegiturekin?
— Ez duk bakar bat ere harrapatzen: hiru minutuak eta bizi osorako akordatzea… ulertzen? Hiru minutuko ilusioa izan zuan gola, baina kristo guztia gogoratzen duk oraindik Eskozian.
— Eta zure ustez, hiru minutuko ilusio baten erruz, bizi osoan akordatuko gara errepide hauetaz… Bai, zentzua dauka.
— Ikusten?

Etxera iritsi naizenean berehala hasi naiz Archie Gemmill delako horren gainean gehiago jakin nahian. Gol hark kanta eta guzti dauka, Tartan Specialsek egina. Honela dio leloak: “I like sex and drugs and sausage rolls, but nothing compares to Archie Gemmills goal”. Abestia entzutean bakarrik ulertu dut zaharraren aste honetako jokaldia. Goizean, lanera abiatu baino lehen, Bilardok dirua eskatu dit, ez-dakit-zer egin behar zuela eta kartera etxean ahaztu zaiola esanez. Eta nik eman, noski, dezente eskatu didan arren.

Uxuala eta saltxitxa-opila (“drugs and sausage rolls”) beti bezala nik ordaindu dizkiot zaharrari. Eta berak Archie Gemmillen gola aipatu dit. Hitz bakarra falta da leloa osatzeko. Eta orain konturatzen naiz benetan zertarako behar zuen dirua zaharrak… eta zertarako hitz egin duen barrako emakumearekin.

Ergela ni, azpiegiturez ari ginela pentsatzen, Bilardoren azpiko egiturez hizketan ari ginen bitartean…