Internet gero eta hedatua dagoen garai honetan, askok Creative Commons hitza entzunda izango dute, hainbat hitz berrirekin batera. Baina gutxiago izango dira Creative Commons delakoa zehatz-mehatz zer den dakitenak. Jarraian, lizentzia sorta hauek zer diren era praktikoan azaltzen saiatuko gara.

Tyler Stefanich (CC BY 2.0)

Orain dela hamar bat urte, teknologia berriak erabiltzen zituzten gero eta sortzaile gehiagorentzat ohiko copyright lizentzia murriztaileek sormena mugatu eta eragozten zutela konturatu zen Lawrence Lessig izeneko abokatu estatubatuarra. Izan ere, gero eta musikari, marrazkilari, idazle eta sortzaile gehiagok ordenagailuak erabiltzen zituzten beren lanak sortzeko eta Interneti esker lan horiek inoiz ez bezala zabaldu, trukatu eta konbinatzen zituzten. Ohiko copyright lizentzia murriztaileak lan bakoitzaren egilea kontaktatu eta aurretiaz baimena lortzera behartzen du, baina praktikan gero eta sortzaile gehiago erabilera batzuk (edo guztiak) baimentzeko prest zeuden.

Hori dela eta, software librearen garatzaileek egiten zuten bezala, kultura alorreko gero eta sortzaile gehiago beraien lanei ohar desberdinak eransten hasi ziren: “Abesti honen egileak nahi duen orori bertsioak eta nahasketak egiteko baimena ematen dio”, “Argazki hau kopiatzeko baimena daukazu, erabilera komertzialerako ez den bitartean”, “Liburu honen itzulpenak egiteko baimena aurretiaz ematen da, jatorrizko egilea aipatzen den bitartean”, eta abar.

Software librearen alorrean ondo pentsatutako lizentzia batzuk zeuden (GPL, LGPL eta FDL, besteren artean) eta programatzaileen beharrak era egokian asetzen ziren. Kultura alorreko lanetan, berriz, ez zegoen irizpide komunik eta musikari, argazkilari, idazle eta marrazkilari bakoitzak bere lizentzia propioa asmatzen zuen. Zuzenbideko testuetan askotan gertatzen den bezala, batzuetan arazoak sortzen ziren, egileak esan nahi zuena eta hirugarren batek lana erabiltzerakoan ulertu zuena berdina ez zelako, lizentzia oharretan hutsuneak egoten zirelako eta abar.

Lawence Lessig abokatua

2001. urtean, Lawrence Lessig izeneko abokatu estatubatuar batek, gorde eta baimendu daitezkeen eskubideak era errazean eta argian gorde eta baimentzeko copyright lizentzia sorta bat idatzi zuen eta Internet bidez Ameriketako Estatu Batuetako ahalik eta sortzaile gehienei lizentzia hauek erabilgarri zeudela jakinarazteari ekin zion. Lizentziak abokatu batek idatziak izanik, sortzaileek gogokoago zuten lizentzia aukera zezaketen, etorkizunean arazo legalak izateko aukerak oso txikiak zirela jakinik.

Arrakasta bat-batekoa izan zen eta Creative Commons lizentziez gain, irabazi asmorik gabeko Creative Commons erakundea ere sortu zen, lizentziak munduko txoko guztietara moldatu eta zabaltzeko talde gero eta handiagoarekin. Gaur egun, Creative Commons lizentziak munduko hainbat legeriara eta hizkuntzara moldatu dira, baita Frantziar zein Espainiar estatuetako legedietara eta baita Aitorren hizkuntz zaharrera ere. Creative Commons lizentziak Gipuzkoako Foru Aldundiari esker euskaratu ziren orain dela urte batzuk.

Onarpena Euskal Herrian

Lizentziak euskaratu aurretik eta ondoren, zenbatezinak dira zorionez copyright murriztailea albo batera utzi eta oraingo garaiak eskatzen duen malgutasuna aprobetxatzen duten Euskal Herrian sortutako lanak. Wikipedia euskaraz webguneko testuak eta irudiak (BY-SA), MusikHerria diskoetxeko diskoak (BY-NC-SA), argazkiak.org webguneko argazkiak, Joakin Balentziaren azken liburua (BY-SA), Kerobia taldearen azken diskoa (BY-NC-SA) eta beste hainbat eta hainbat bideo, film labur, ipuin, artikulu, liburu, bertso, argazki, irudi, soinu, marrazki eta abarrek Creative Commons lizentzia bat dute.

Gero eta instituzio publiko, enpresa eta norbanako gehiagok, beraien lanetarako Creative Commons lizentzia desberdinak aukeratzen dituzte, komunitateari on eginez beren buruari ere mesede egiten diotela ulertu baitute. Oraindik askok kontrakoa pentsatu arren, software libreko euskal enpresek erakutsi duten bezala, sortutako kantu, liburu eta abarren kopiak egitea baimenduz etekin ekonomiko berdinak lortzen dira. Eta kasu batzutan mozkin handiagoak, norbere lana erakutsiz eta zabalduz beste batzuk baino arreta eta onarpen handiagoa lortzen baita hedabideetan eta sarean, eta horrek salmenta gehiago dakartza.

Aukera desberdinak

Esan bezala, Creative Commons ez da lizentzia bat, lizentzia sorta bat baizik eta Lessigi bururatu zitzaion modulu sistemari esker, edonorentzat erraza da gogokoen duen Creative Commons lizentzia aukeratzea. Lizentzia bakoitzak bi bertsio ditu: abokatuei zuzendutako testu legal eta aspergarri bat, eta edonork ulertzeko moduko testu labur-labur eta argi bat.

Lizentzia guztiek badute ezinbesteko baimen bat, lana kopiatzeko baimena alegia. Eta gero badira hauta daitezkeen lau baldintza edo betebehar. Lehen baldintza lanaren egiletza aitortu behar izatea da (BY laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatu edo lan eratorri bat egiten duenak, ezinbestez, egilea nor den aipatu behar du. Lana PDF formatuan dagoen liburu bat bada, segur aski baldintza hau betetzea oso erraza izango da, egilearen izena fitxategi barruan egongo baita. Baina lana argazki edo irudi bat bada eta egileak bere izena argazkian txertatu ez badu irudia ez zikintzeko, irudi horren kopia nonbaiten argitaratzen dugunean, jatorrizko egilearen izena aipatu beharko dugu irudiaren aldamenean edo beste era argi batean.

Jatorrizko lanaren lan eratorri bat egiten duena, lan berri horren egilea izango da, baina oinarri hartu duen lanaren egilea nor den aipatu beharko du falta gabe, bestela ez baititu egilearen eskubideak beteko eta, beraz, jabetza intelektualaren legedia hautsiko du, copyright arruntarekin gertatzen den bezala.

Bigarren baldintza lanaren erabilera komertziala egiteko debekua da (NC laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatu daiteke eta lan eratorriak egin daitezke, baina betiere, helburu komertzialekin ez bada. Erabilera komertziala dagoen ala ez erabakitzeko nolabaiteko diru trukerik dagoen ala ez begiratzen da, eta beraz, kopiak ezin saltzeaz gain, beste erabilera asko ere debekatzen ditu baldintza horrek: adibidez, publizitate bannerren bitartez lau ogerleko jasotzen dituen webgune batetan NC baldintza duten Creative Commons lizentziadun lanak ezin dira zabaldu.

Hirugarren baldintza lan eratorririk ez baimentzea da (ND laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, zuk argitaratutako lanaren bertsiorik, itzulpenik edo nahasketarik ezin da egin, zuk espresuki baimena eman ezean.

Eta laugarren baldintza, lana baimen berarekin partekatu beharra da (SA laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatuz gero edo lan eratorriren bat eginez gero, lan horrek ere zuk aukeratutako lizentzia berdina izan behar du. Baldintza hau birikoa dela esaten da, jartzen duen mugak, lan horretatik sortutako emaitzek ere Creative Commons lizentzia izango dutela ziurtatzen baitute. Baldintza hau erabili ezean, zure lana kopiatzen duen batek copyright murriztailearekin edo beste edozein lizentziarekin argitara dezake, betiere zure egiletza errespetatuz, baina zuk jatorrian emandako askatasunak kenduz. Baldintza horien konbinaketak eginez, hauek dira Creative Commons lizentziarik garrantzitsuenak: Aitortu (BY), Aitortu-Partekatu baimen beraren arabera (BY-SA), Aitortu-Lan eratorritik gabe (BY-ND), Aitortu-Ez merkataritzarako (BY-NC), Aitortu-Ez merkataritzarako-Partekatu baimen beraren arabera (BY-NC-SA) eta Aitortu-Ez merkataritzarako-Lan eratorritik gabe (BY-NC-ND).

Udako opor hauetan gustuko duzun argazkiren bat edo beste ateratzen baduzu eta nonbaiten argitaratuko badituzu, zergatik ez diezu Creative Commons lizentzia bat jartzen? Agian norbaitek bere blogean edo Wikipedian sartuko du… NC baldintza aukeratzen ez baduzu, zure argazkia GAUR8ko hurrengo zenbakian ager daiteke… Eta bertso bat idazten baduzu, zergatik ez Creative Commons lizentzia bat aukeratu betiko copyright murriztailearen ordez? Agian norbaitek zure bertsoa berea egin eta norbaitek argitaratuko du zure izena aipatuz… Edo musikari batek zure bertsoa abes dezake…

Blog bat ez duzu izango, ezta? Badakizu ezer jarri ezean zure blogean idazten duzun guztiak copyright murriztailea duela eta zurekin harremanetan jarri ondoren zure baimena jaso ezean zuk esandakoak ezin direla berrerabili? Anima zaitez zu ere euskal herritar gero eta gehiagok egiten duten bezala, eta ekiozu informazioaren gizartea eraikitzeari. Internet bitartez jasotzen dituzun eduki guztiekin, ekarpen batzuk egin baditzakezu, txikiak badira ere, zergatik ez egin? Aurrera eta erabili Creative Commons lizentziak!

Lan honen lizentzia: Creative Commons Aitortu-Partekatubaimen beraren arabera 3.0

Informazio gehiago:

• Creative Commons

Argitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko abuztuaren 21ean argitaratu zen.

Erlaziodun artikuluak:

• Creative Commons Zero (CC0)

Irudi originala

Ordenagailuak eta Internet direla eta, jabetza intelektualaren inguruan gauza asko ari gara ikasten azken urteotan. Inprenta sortu aurretik, lan intelektualak inongo mugarik gabe kopiatu, eraldatu eta partekatzen ziren. Shakespearek eta bere garaikideek antzezlanak elkarri nola kopiatzen zizkioten lan intelektuala ulertzeko era askeago horren seinale zen. Baita gaur egun ipuinak, kantuak, sukaldeko errezetak eta beste lan intelektual batzuk partekatzen jarraitzeko dugun modua ere.

Inprenta sortu ondoren, inprimatzen ziren kopiei mugak jartzen hasi ziren eta, azken bi mendetatik hona, ohikoa bihurtu da musika, literatura, argazkigintza, zinemagintza eta abarretan eskubide guztiak erreserbatzea; hau da, lan intelektual orori copyright murriztailea ezartzea.

Baina esan bezala, gailu elektronikoak eta telekomunikazioak egoerari buelta berri bat ematen ari dira, lan intelektualen erabilera kontrolatzea guztiz ezinezkoa bihurtu baitute. Asmakizun teknologiko horiei esker, inoiz ez bezala, denok izan gaitezke eta gara sortzaileak, ez bakarrik hartzaileak edo kontsumitzaileak. Gainera, era guztietako edukiak hamaika eratara parteka ditzakegu, bat-batean eta partekatze horretan kalitate tantarik galdu gabe.

Horiek horrela, azken bi mendeetan Euskal Herrian jabetza intelektualaren aurrean izan dugun jarrera aldatzen ari da. Oso azkar gainera. Jendeak, bere telefono mugikorrarekin ateratako argazkiak Facebookera igo nahi ditu bere lagunek ikus ditzaten. Argazkizale askok eta gero eta argazkilari profesional gehiagok, Flikr erabiltzen dute beraien argazkiak erakusteko eta besteengandik ikasteko. Musika taldeek berriz, Myspacera igotzen dituzte beraien kantuak, beraien jarraitzaileek entzun ditzaten eta baita kontzertuak lortzeko bide onenetakoa dela dakitelako. Informatikari askok ere, beraien programak guztiz libre argitaratzen dituzte Interneten. Zinemagileak eta idazleak ere hasiak dira beraien lan intelektualak, ezkutatu beharrean, ahalik eta gehien zabaltzen.

Materiala eta intelektuala

Egile argitsuenak, beraien lan intelektualak zabaltzearen garrantziaz jabetu dira jada (Coldplay musikariak, Paulo Coelho idazlea eta abar luzea), baina oraindik badira jabetza intelektuala altxor sakratuena bezala ikusten dutenak. Oraindik ere beraien lanari etekin handiena ateratzeko bidea egile eskubideak zorrotz-zorrotz ustiatzea dela uste dutenak. Errepasatu ditzagun gaur egun jabetza intelektualaren inguruan mantentzen diren mito oker batzuk, gauzak zenbat aldatu diren jabetu gaitezen.

Objektu materialen jabe izateak zer esan nahi duen ederki ulertzen dugu. Objektu material bakoitza bakarra delako eta pertsona batek badauka besteek ezin dutelako eduki (aulki bat, liburu bat). Gainera, objektu materialak kopiatzea hain da garestia, askotan, objektua berriz zerotik egitea hobe dela (aulki baten kopia, liburu baten fotokopia).

Eduki digitalekin ez da horrelakorik gertatzen. Informatikari esker, eduki digitalak kopiatzea hain da erraza, arina eta merkea, ia esfortzurik egin gabe zabaldu ditzakegula (gure azken bidaiako argazkiak lagun guztiei e-postaz bidaltzea, erosi dugun azken musika CDa gure MP3ra pasatzea edo lagunekin P2P bitartez partekatzea). Lehen, gure ingurukoekin errezetak partekatzen genituen bezala, orain era guztietako eduki intelektualak parteka ditzakegu. Eta hori da hain zuzen egiten duguna. Auzia hurrengoa da: errealitatea diren aukera horiek indarrez mugatzeak zentzua al du?

Nire ustez ez. Eduki birtualei objektu fisikoen legeak ezarri nahi izateak ez du zentzurik. Baina kontuz, ezta alderantziz ere. Inori ez zaio bururatzen (oraindik), aulki bat e-postaz bidaltzerik, ez eta paperezko liburu oso baten fotokopia segundo erdian eta gainera doan egiterik. Baina horrela egitea posible balitz, zentzua izango al luke aukera horiek indarrez mugatzeak?

Ba nire ustez, horrek ere ez luke zentzurik izango. Are gehiago esango dut: gizarte osoarentzat hain mesedegarriak izango liratekeen aukerak indarrez murriztea axolagabekeria galanta izango litzateke. Eduki birtualek berez dituzten aukerak murriztea ere, gizartearen ikuspegi oso batetik, axolagabekeria galanta da.

Erregistroa beharrezkoa da?

Lehen copyright legea sortu zenean, lan baten erabilera murriztea nahi baldin bazen, espresuki erregistratu behar zen. Baina 1886. urtetik ona, Bernako hitzarmena dela eta, Euskal Herrian edozein lan intelektual sortzen den momentuan bertan, lan hori guztiz babestua geratzen da. Ipuintxo bat idatzi eta jarraian kaxoi batetan gordetzen badugu ere, egilearen baimenik gabe lan horrekin ezin da ezertxo ere egin (ez argitaratu, ez kopiatu, ez itzuli, ez ezer).

Egile batek, lan baten egilea dela errazago frogatzeko (eta beraz lan horren egile eskubideak bereak direla frogatzeko), jabetza intelektualaren erregistro batera jo dezake, baina aukera hori guztiz hautazkoa da. Etorkizunean lan horren egiletza kolokan egonez gero eta epaiketa batetara helduz gero, lana berea bezala erregistratu zuenak irabazteko aukera gehiago izango ditu. Erregistroen funtzionamendua ondokoa da: diru bat ordaindu ondoren, egilearen nortasuna egiaztatu eta lana bera aztertu ondoren, egiletasunaren froga bezala balio du. Prozedura nahiko zaila eta garestia da eta praktikan oso gutxik erabiltzen dute.

Irudi originala

Espainiar eta frantziar estatuek, jabetza intelektualaren erregistroa eskaintzen dute egileentzako hautazko zerbitzu bezala. Hala ere, eduki digitalentzako, SafeCreative.org bezalako erregistro modernoak ere badaude gaur egun. Erregistro hori doakoa da, erosoa da (den-dena Internet bitartez egin daiteke) eta lanen egiletza bera erregistratzeaz gain, lanen lizentzia ere kontutan hartzen du, Creative Commons lizentziak barne.

Espainiar legearen arabera, gauza jakina da irabazi-asmorik gabe egiten bada, egilearen baimenik gabe lan intelektual bat Internetetik deskargatzea ez dela delitua. Lobbyek hedabideen bitartez hain presio handia egingo ez balute, gaur egun jende guztiak jakingo luke hori. Baina ez da horrela. Telebistan eta egunkarietan etengabe entzun eta irakurtzen dugu P2P sareetatik musika eta filmak jaistea legearen aurkakoa dela (baita beste hainbat gauza itsusi ere).

Ez hori bakarrik, Espainiako Gobernuak, bere kultura eta justizia ministerioen bitartez, alokairurako eta salmentarako DVD guztietan gezurrez betetako iragarkiak txertatzen ditu. Horietan, Internet bitartez film bat eskuratzea (”pirateatzea”), kalean dioan bati zorroa lapurtzearekin parekatzen dute. Internet bitartez gure etxean film bat deskargatzea delitua dela esaten dute. Hori guztia publizitate engainagarria da eta gizartearen ikuspegi orokor batetik kaltegarria izateaz gain, legalki sala daitekeen zerbait ere bada…

Mito gehiago

Ia leku gabe gara dagoeneko, baina badira jabetza intelektualari buruzko beste hainbat mito ere: deskarga bakoitza lapurreta bat da, deskarga bakoitza salmenta galdu bat da, pirateriagatik eta top mantagatik dago kanon digitala, kanonekin batutako dirua egileentzat da, argazki kamerek ez dute kanon digitalik ordaintzen, copylefta copyrightaren kontrakoa da, aipamen eskubidea ez da hezkuntzara eta zientziara mugatzen, lanei lizentzia libreak jarriz diru gutxiago irabazten da, SGAEk egileak defendatzen ditu, musika disko bat grabatzeko SGAEn izena emanda egon behar da, SGAEtik ateratzea ezinezkoa da, egile elkarteek ezin dituzte Creative Commons lizentziak kudeatu, jabetza intelektualaren inguruko negozio ereduak ez dira aldatzen ari, eta abar.

Aipatu ditudan mito horietakoren bat okerra zergatik den jakin nahi baduzu edo bestelako zalantzarik izanez gero, galdetu lasai, gai banaiz, oso gustura erantzungo dizuet eta.

Argitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko apirilaren 24an argitaratu zen.

Erlaziodun artikuluak:

• Jabetza publikoaren eguna 2010
• Creative Commons Zero (CC0)
• P2P sareak erabiltzea delitua al da?
• Jabetza publikoa

Mete un buscador de enlaces en tu web. LaListaDeSinde.Net recoge el listado de webs desobedientes que se compromete con el derecho de acceso a la cultura.

via La Lista de Sinde! Desobedece al Ministerio de Cultura.

Irudi originala

Gaur urtarrilaren bata da, urteko lehen eguna eta urtero bezala, gu guztiona den jabetza publikoa hazi egiten da. Jabetza publikoaren legearen arabera, orain dela 70 urte zendu ziren pertsonek sortutako lanen egile eskubideak bukatu egiten dira eta beraz, lan horien jabea gizartea osoa da, lan horiek nahi bezala zabaldu, moldatu eta berrerabil ditzaten. Urtea hasteko era bikaina beraz!

Azken urteotan euskal jatorria duten idazle eta sortzaile desberdinen lanak erabat askatuak izan diren bezala (Lauaxeta, Arturo Campion, Maurice Ravel eta abar), aurten beste sortzaile bikain batzuren txanda dator. Adibidez, Kirikiño idazle bizkaitarrarena.

Maila internazionalean ere omenaldia merezi duten sortzaileak daude noski: Paul Leni zinegilea, Robert Henri margolaria, Bliss Carman, Edward Carpenter, Harry Crosbi eta Rainis poetak, besteak beste. Idazleen artean Mary MacLane nabarmenduko nuke. Idazle feminista ausart honek bere burua bisexualtzat era irekian erakutsi zuen eta emakumearen eskubideen alde egin zuen ezbairik gabe. Gaur egun ere pertsona eredugarria eta gogoangarria iruditzen zait.

Irudi originala

Datorren urtean sortzaile eta sorkutza gehiago izango ditugu. Baina izan pazientzia, iaz zendu zen Mikel Laboaren lanak adibidez 2078. urterarte ez bait dira jabetza publikora helduko. Bitarte horretan jabetza intelektualaren legeak berriz aldatu eta epe hau luzatzen ez bada noski…

Erlaziodun artikuluak:

• Jabetza publikoaren eguna 2009
• Jabetza publikoa

Irudi originala: Eneko (CC BY-SA 2.1)

Ekonomia Iraunkorraren Lege aurreproiektuan barneratutako aldaketa legegileek adierazpen askatasuna, informazio eta Internet bidezko kulturatze prozesua bermatzen dituzte, hau dela eta, kazetari, blogari, erabiltzaile eta Interneteko sortzaileek, asmo biziz azaltzen gara proiektu honen aurka, honako hau agertuz:

1.- Egile-eskubideek ezin izango dute inolaz ere pribatutasun, segurtasun, errugabetasun-presuntzio, benetako epai babes eta adierazpen askatasun eskubideen gisako herritarren oinarrizko eskubideen gainetik egon.

2.- Oinarrizko eskubideak bertan behera uztea botere judizialaren eskuduntza esklusiboa da eta horrela izaten jarraitu behar du. Epairik gabeko itxiera bakar bat ere ez. Aurreproiektu hau, Konstituzioaren 20.5 artikuluak azaldutakoaren kontrakoa da, organo ez judizial baten esku -Kultura Ministerioaren menpekoa- jartzen baitu espainiar hiritarrek edozein web gunera sartzea galarazteko ahalmena.

3.- Legeria berriak ziurgabetasun juridikoa ekarriko du Espainiko sektore teknologikora, gure ekonomiaren etorkizuneko eta garapenerako alor bakanetakoa kaltetuz, enpresen sorrera oztopatuz, konpetentzia askea trabatuz eta nazioarte mailako proiekzioa motelduz.

4.- Proposatutako legeria berri honek, sortzaile berriak mehatxatzen ditu eta kultur sorkuntza oztopatzen du. Internet eta ondorengo aurrerapen teknologikoen bidez era guztietako edukien sorkuntza eta hedapena nabarmen demokratizatu dira eta aipatu edukiak jada ez datoz nagusiki ohiko kultur industriei esker, hainbat iturri ezberdinetatik baizik.

5.- Beste langile guztiek bezala, sortzaileek bere lanetik bizitzeko eskubidea dute, ideia kreatibo berrien, negozio eredu zein beren sorkuntzei lotutako jardueren bidez. Lege aldaketak erabiliz ingurune berrira egokitu ezinik dabilen industria zaharkitua sostengatzen saiatzea ez da zuzena ezta errealista ere. Negozio-eredua obren kopien kontrolean oinarritzen bazen, eta hori Interneten ezinezkoa bada oinarrizko eskubideak urratu gabe, beste eredu bat bilatu beharko lukete.

6.- Gure ustez, kultur industriek bizi irauteko alternatiba modernoak, eraginkorrak, sinesgarriak eta eskuragarriak behar dituzte, era berean erabilera sozial berriei egokituz, lortu nahi duten helburua lortzeko hain ez-eraginkorrak eta neurrigabekoak diren mugak baino.

7.- Internetek modu askean funtzionatu behar du, giza jakintza askea eragozten duten eta negozio eredu zaharkitua betikotzen saiatzen diren sektoreek bultzatutako interferentzia politikorik gabe.

8.- Espainian gerta daitekeen edozein presioren aurrean, Sarearen neutraltasuna bermatzea exijitzen diogu Gobernuari, etorkizunari begirako ekonomia iraunkorraren eta errealistaren garapena bideratzeko marko gisa.

9.- Jabego intelektualaren eskubidearen benetako erreforma proposatzen dugu, honek duen helburuari begira: jendarteari jakintza itzultzea, herri jabaria sustatzea eta erakunde kudeatzaileen gehiegikeriak murriztea.

10.- Demokrazian legeak eta lege-aldaketak eztabaida publikoaren ondoren onetsi behar dira, tartean dauden alde guztiak kontsultatu ondoren. Ez da bidezkoa oinarrizko eskubideak kaltetzen dituzten lege aldaketak egitea organikoa ez den eta beste gai bati buruzkoa den lege bat horretarako erabiliz.

Informazio gehiago:

• Testu hau hizkuntza gehiagotan
• Hacktivistas
• Asociación de internautas
• Compartir es bueno
• Si eres legal comparte
• Todos contra el canon
• Hispalinux

Beste hizkuntzak: castellano, english

Creative Commonsek lizentzia/ziurtagiri berri bat atera du, CC0 izena duena. Dauden lizentzia ugariekin, beste bat gehiago zertarako behar den galdetuko dio bere buruari batek baino gehiagok. Ba ziurtagiri honek hutsune garrantzitsu bat betetzen du, izan ere, munduko legedia askok jabetza publikoa onartu (eta babestu) egiten dute, baina egileei ez diete aukerarik ematen beraien lanak zuzenean jabetza publikoan jartzen. Legedia bakoitzak arautzen duen epe bat itxaron beharra dago lan horiek jabetza publikoan sar daitezen.

Ziurtagiri honek hutsune garrantzitsu bat betetzen du, izan ere, munduko legedia askok jabetza publikoa onartu (eta babestu) egiten dute, baina egileei ez diete aukerarik ematen beraien lanak zuzenean jabetza publikoan jartzen

Amerikar Estatu Batuetako legediak, egileek lanak zuzenean jabetza publikoan uztea ahalbidetzen du eta horretarako sortu zuen Creative Commonsek CC PD ziurtagiria. Baina Europan (Frantziar eta Espainiar estatuak barne), aukera hau ez da aurreikusten eta egileok ezin ditugu gure lanak guztiz askatu. Egilea hil eta 70 urte itxaron behar dira horretarako.

Egoera honen aurrean, nik guztiz legezkoa ez den zerbait egitea erabaki nuen: naiz eta legeak ez aurreikusi, nik sortutako edukiak jabetza publikoan uzten ditudala esatea. Gaur arte, hau izan da webgune honetako oinean agertzen zen azalpena: “Webgune honetako eduki guztiak, bestelakoa ohartarazi ezean, jabetza publikoan uzten dira.”

Baina hau egitea arriskutsua da, legeak dioenaren aurka doan zerbait jarriz gero, nik jarritako oharra baliogabetzat hartu bait zitekeen eta beraz, hori jartzea ezer ez jartzea bezala hartu liteke. Hau da, ikuspegi legal zorrotz batetik, eduki guztiak copyright murriztailea dutela ulertu daiteke.

Hori konpontzeko, aukeran dauden lizentzia legal guztien artean askeenatako bat aukeratu nezake (adibidez CC BY lizentzia), baina kasu horretan, nik nahi ez nituen betebeharrak gehitzen egongo nintzateke, eta hori zen hain zuzen nik saihestu nahi nuena. CC BY lizentziaren kasuan, norbaitek nik sortutako testu, argazki edo irudi bat erabiltzen duen bakoitzean, ezinbestez, nire egiletasuna aipatu behar du.

Beraz, nik sortutako edukiek ahalik zabalkunde handiena izan zezaten, lege ohar zehazgabe hori erabiltzea erabaki nuen. Noski, nik bezala, bai Europan, bai munduko txoko askotan erabaki bera hartu duten jende asko dago. Gu guztiontzat hain zuzen sortu du Creative Commonsek CC0 ziurtagiria (CC0 ez da lizentzia bat, baizik eta, jabetza publikoaren lege oharra bezala, ziurtagiri bat).

Oraindik euskaraketa ofizialik ez duen testu honek, ondokoa dio gutxi gora behera: “Dokumentu honi lan bat esleitu dion pertsonak, bere lana komunitateari eskaini dio, jabetza intelektualaren legearen arabera izan ditzakeen eskubide guztiei uko eginez, eta baita erlazioa izan dezaketen beste edozein egile eskubideri ere, beti ere, legeak ahalbidetzen duen neurrian.”

Hau da, egileak lanaren gainean izan ditzakeen eskubide guztiei uko egiten die, eta legeak eskubide guztiei uko egiten uzten ez badio, ba ukatu ditzakeen eskubide guztiei behintzat bai.

Hemendik aurrera, webgune honek bere oinean azalpen hau izango du: “Webgune honetako eduki guztiak, bestelakoa ohartarazi ezean, legeak ahalbidetzen duen neurrian, jabetza publikoan uzten dira.”

Espainiar estatuko jabetza intelektualaren legearen arabera, egileek eskubide mota bi dituzte: eskubide moralak, ukatu ezin direnak, eta ustiapen eskubideak, egileak erabili, norbaiti utzi edo besterik gabe ukatu egin ditzakeenak. Lan bat jabetza publikora heltzen denean, ustiapen eskubideak iraungi egiten dira eta eskubide moralak, oinordekoek jasotzen dituzte edo hauek argi ez egotekotan, erakunde publikoek (teorian behintzat horrela da).

Ustiapen eskubideei uko egitea, lan bat jabetza publikoan uztea bezala dela pentsa daiteke, baina ez da horrela

Beraz, ustiapen eskubideei uko egitea, lan bat jabetza publikoan uztea bezala dela pentsa daiteke, baina ez da horrela. Izan ere, Espainiar estatuko legediaren arabera (Europa osoan bezalatsu), egilea hiltzen denean lana ez da jabetza publikoan sartzen. Beste 70 urte gehiago igaro behar dira horretarako, eta bitartean, egilearen oinordekoek kudeatzen dituzte lanaren inguruko eskubide guztiak. Beraz, naiz eta egileak, bizirik dagoela, ustiapen eskubideei uko egin, bera hildakoan, oinordekoek, legalki lanarekiko eskubide guztiak jasotzen dituzte eta ustiapen eskubideak beste era batera erabil ditzakete.

Amerikar Estatu Batuetako legediak egiten duen bezala, egile batek lan bat jabetza publikoan uztea aurreikusi ezean, ez dago inolako lizentziarik ez ziurtagiririk lan bat aurretiaz benetan jabetza publikoan uzten duena

Laburbilduz, Amerikar Estatu Batuetako legediak egiten duen bezala, egile batek lan bat jabetza publikoan uztea aurreikusi ezean, ez dago inolako lizentziarik ez ziurtagiririk lan bat aurretiaz benetan jabetza publikoan uzten duena. Beraz, aukera ona izan daiteke CC0 bezalako lege ohar bat erabiltzea, azaldutako arrazoiengatik eta baita beste batzurengatik ere:

• Egileak ahalko balu, lana jabetza publikoan utziko zukeela argi uzten duelako,
• Ziurtagiri hau ikuspuntu unibersal batekin sortu delako eta lan bakoitzari dagokion legediaren zehetasunetan sartzen ez delako,
• Eta azkenik, etorkizunean legedia aldatuz gero, naiz eta egileak bere garaian lana jabetza publikoan utzi ezin izan, horrelako lege ohar bati esker, lana bide arruntetik baino azkarrago jabetza publikora heltzeko aukera irekita dagoelako…

Bukatzeko, hona hemen Creative Commons-ek ematen dituen aukera desberdinak, askeak diren (berdea) ala ez, copyleft diren ala ez eta abar laburbiltzen duen irudi eguneratua:

Artikulu honetan agertzen diren irudi originalak SVG formatu irekian eskuratu nahi dituenak, hemen dauzka:

creativecommons-semaforoa.tar.gz (93 KB)

Informazio gehiago:

• About CC0
• CC0
• CC0 legal code
• CC0 FAQ
• Jabetza publikoa

Erlaziodun artikuluak:

• Jabetza publikoa
• Jabetza publikoaren eguna 2009

Beste hizkuntzak: castellano, english

Irudi originala

Erantzun laburra: EZ. Erantzun luzeagoa: irabazi nahirik gabe egiten duzun bitartean, ez dago inolako arazorik! Hedabideetan behin eta berriz entzuten dugu Internetetik filmak, musika eta abar jaistea delitua dela, kartzelara joan gaitezkeela, isun handiak jarriko dizkigutela. Hori guztia gezurra da eta artikulu honetan frogatu egingo dugu.

Eduki pedofiloak sortzea eta edukitzea delitua da. Noski. Eta eduki horiek P2P sareen bitartez zabaltzea ere bai. Logikoa, arrazoi berdinengatik. Egileek dituzten legezko eskubideak errespetatu gabe, etekin ekonomikoak ateratzea, adibidez egilearen baimenik gabe filmeen kopiak eginez eta kalean salduz, delitua izan daiteke. Ados. P2P sareen bitartez edo Interneteko beste edozein tresna erabiliz, berdina egitea ere delitua izan daiteke. Logikoa, arrazoi berdinengatik.

Baina, gehienetan gertatzen den bezala, zuk edukiak irabazi nahirik gabe partekatzen badituzu, zer? Eduki horiek inori saldu beharrean zuk zeuk ikusteko, ikasteko edo/eta entretenitzeko erabiltzen badituzu ere delitua al da? Bada, orduan, ez; zaude lasai, ez zara inolako deliturik egiten ari. Demagun liburu bat erosi eta irakurri egiten duzula. Asko gustatu zaizu eta zure ezagun bati uzten diozu, musu truk. Delitu bat egin duzu? Noski ezetz. GARA erosi, goitik behera irakurri eta senide, lagun edo lankide bati ematen badiozu berak ere irakur dezan, delitu bat egin duzu? Noski ezetz. Eta Internet bitartez gauza bera egiten baduzu, orduan delitu bihurtzen al da? Horrek ez dauka zentzurik.

Estatu espainiarrean P2P sareen bitartez copyrightarekin babestutako filmak eta musika deskargatzeagatik orain arte ez da inor zigortu. Inor ez. Inoiz ez.

Interneten adituak diren abokatu guztiek berdina esaten dute eta arrazoi dutela erakusten duten frogak ere badituzte: Estatu espainiarrean P2P sareen bitartez copyrightarekin babestutako filmak eta musika deskargatzeagatik orain arte ez da inor zigortu. Inor ez. Inoiz ez. Eta ez hori bakarrik, Fiskaltza Nagusiak, legeen irakurketan zalantzarik egon ez zedin, 2006. urtean barne zirkular bat zabaldu zuen, bertan argi eta garbi esanez etekin ekonomiko zuzena eta egiaztatua egon ezean, P2P sareak erabiltzea ezin dela delitu bezala hartu. Eta delitu bat burutzen ari den susmorik egon ezean, ez poliziek ez epaileek ezin dituzte jendearen komunikabideak zelatatu eta, beraz, jasotako informazioa egile eskubideen urraketak salatzeko erabili.

Baina, orduan, zer gertatzen da? Zergatik entzuten dugu etengabe P2P sareak erabiltzea delitua dela?

Edukiak eta beraien euskarriak

Liburuak, egunkariak eta orain arte partekatu izan ditugun informazioak eta ezagutzak, betidanik euskarri fisikoei lotuak egon dira. Edukiaren eta euskarriaren artean ez zegoen alderik. Bata besteari atxikita zegoen eta ezin ziren banandu bietako bat kaltetu gabe. Argazki bat, disko bat, film bat, aldizkari bat edo dena delakoa nik zuri ematen banizun, nik ezin nuen eduki hori gozatzen jarraitu (zuk zeneukalako). Eta kopiak egitea hain zen garestia, ez zuela merezi.

Gure gustoko edukien kopiak egitea eta partekatzea erraza, ia gasturik gabea eta bapatekoa bihurtu da.

Baina, gaur egun, teknologiari esker, argazkiak, filmak, abestiak eta baita liburu digitalak ere kopiatzea posible da. Ez hori bakarrik, gure gustuko edukien kopiak egitea eta partekatzea erraza, ia gasturik gabea eta bat-batekoa bihurtu da. Aldaketa ederra, ezta? Beraz, esan dezakegu, geroz eta gehiago, alde fisikoaz askatu eta edukiak immaterialak direla: nik zuri edukia eman arren, nik ere eduki hori izaten jarraitzen dut (biok daukagulako!). Aldaketa hori, beraz, teknologiak ekarri duen abantaila da. Eta aldaketa guztiak bezala, bere ondorioak ditu…

Bitartekariak kolokan

Inprentek eskribauak desagerrarazi zituzten, hedabideek berriz pregonariak. Internetek beste bitartekari asko desagerraraziko dituela dirudi.

Irratia asmatu aurretik, Euskal Herriko hiri eta herriek pregonariak zituzten, baina informazioa kudeatzeko era hobeak asmatu zirenean (eguneko prentsa, irratia, telebista, etab.) eraldaketa bat gertatu zen. Orain Internetek informazioa kudeatzeko era hobeak eskaintzen dizkigu, eta beste eraldaketa berri bat gertatzen ari da. Inprentek eskribauak desagerrarazi zituzten, hedabideek berriz pregonariak. Internetek beste bitartekari asko desagerraraziko dituela dirudi.

Batzuei eta besteei gehiago ala gutxiago gustatuko zaizkigu aldaketok, baina gure historiari begirada bat botatzen badiogu, teknologiak eskainitako hobekuntzak gizartean ezarri eta zabalduko direla ulertuko dugu. Horrela gertatu izan da aurrekoetan: hobekuntza teknologikoek norbanako batzuek kaltetu arren, berrikuntza orokorrean gizartearentzako onuragarria baldin bazen, teknologia horrek aurrera egitea lortu izan du.

Internetek oro har eta P2P sareek zehazki, gure historian inoiz ez bezala informazioa, kultura eta ezagutzak partekatzeko ematen dizkiguten aukerak ikusita, geratzeko etorri diren teknologiak direla ondoriozta dezakegu.

Gaur egun, Internetek oro har eta P2P sareek zehazki, gure historian inoiz ez bezala informazioa, kultura eta ezagutzak partekatzeko ematen dizkiguten aukerak ikusita, geratzeko etorri diren teknologiak direla ondoriozta dezakegu. Beraz, nahiz eta funtzionatzeko dinamikak aldatzea beti gogorra den, eraldaketan aurrera egiteak merezi duela jakin behar dugu. Baina noski, funtzionatzeko era zahar eta txarragotik mozkin ikaragarriak ateratzen dituenak, ahaleginak eta bi egingo ditu aldaketa atzeratzeko. Ahal izanez gero, baita aldaketa gelditzeko ere. Hau da, adi ez bagabiltza, gutxi batzuen berekoikeriagatik, gizarte osoak aurrera egitea oztopatuko da. Eta nork egingo luke horrelako astakeria bat? Galdetuko du baten batek.

Bitartekariaren mendekua

Eskribau eta pregonari lanbideak bitartekari lanbideak dira. Eskribauek idazlearen eta irakurleen arteko bitartekari lana egiten zuten, testuei zabalkunde handiagoa emanez. Pregonariek, berriz, albisteak kalerik kale zabaltzen zituzten, jendea herriko gora-beherez jakitun mantenduz. Gaur egungo diskoetxe erraldoiak, talde mediatiko handi-mandiak eta zine produkzio-etxe boteretsuak ere, sortzaileen eta jasotzaileen arteko bitartekariak dira.

Baina gaur eguneko hauek, iraganekoak baino askoz boteretsuagoak dira. Enpresa hauetako hainbatek munduko aberri askok baino diru gehiago mugitzen dute eta gobernu askotako erabakietan eragiteko gai dira. Hedabide tradizional garrantzitsuenen akziodunak edo zuzenean jabeak direnez, beste hamaika gaitan egiten duten bezala, iritzi publikoa beraien interesetara moldatzen dute. Horregatik onartzen dira kanon digitala sortzen duten lege zentzugabeak. Horregatik Estatu frantziarreko ADAMI kudeaketa entitateak edo Estatu espainiarreko SGAE kudeaketa entitateak defendatu beharko lituzketen sortzaileei barre egiten diete. Horregatik engainatuta mantentzen gaituzte P2P sareak erabiltzea deabruari arima ematea besteko bekatua dela pentsaraziz. Horregatik entzuten dugu behin eta berriz sortzaileak krisian daudela Interneteko deskarga bakoitza salmenta bat gutxiago ei delako. Eta beste hainbat gezur eta manipulazio.

Eta, zoritxarrez, txarrena oraindik heltzeko dago: G8 elkartearen azken bileran, jabetza intelektuala nola edo ala blindatzea lortzeko hitzarmena egin zuten munduko aberririk aberatsenek; Estatu frantsesean, egileen baimenik gabe edukiak jaisten dituenari hiru oharren ostean Interneteko konexioa kendu nahi diote; ADAMIk Interneteko deskargek kanona izatea nahi du; Estatu espainiarreko gobernuak iragarri berri du 2009. urte honetan, oso gaizki ikusiko diren neurriak hartuko dituztela P2P sareen aurka; SGAE Interneteko operadoreak estutzen ari da kontratuetan klausula bat jarri ondoren beraien bezeroen komunikazioak zelatatu ditzaten. Eta nork daki zer gehiago egiten saiatuko diren…

Aska gaitezen

Bidegabekeria hauek guztiak pairatzen ditugun bitartean, aipatutako eraldaketa martxan da: era askean kopiatzea baimentzen duten edukiak biderkatu egiten dira Interneten (adibidez Xabier Amurizaren liburua eta Joakin Balentziaren poesia liburua); 2008. urtean gehien saldutako musika bilduma aske kopiatu daiteke; P2P sareak ekonomiarentzako onuragarriak direla erakusten duen txostena argitaratu du Holandako Gobernuak. Internet bidez saltzen den musikari esker, musika salmentak gora egiten ari dira; Googlek, teknologia eta plataforma berri batzuen bitartez, musika industria zaharkitua eraldatzen saiatuko dela dio; P2P sareetan beste inon (ezta ordainduta ere) aurkitu ezin izango genituzkeen edukiak daude; Internetek ematen dituen aukerei esker, gizarteak gero eta gehiago partekatzen du (Wikipedia, blogak, foroak, wikiak, P2P sareak, etab.). Eta hau hasiera besterik ez da…

Edukiak beraien euskarrietatik askatu ditu teknologiak, eta negozio eredu berriak aurkitzen ez dituzten bitartekariak desagertu egingo dira.

Beraz, bukatu dezagun fartsa hau. Negozio eredu zaharkitu bati oratuta jarraitzen duten bitartekari horiek guztiek utz gaitzatela bakean. Bidegabeko legeak ezarriz eta gizateriak betidanik egin duena egitean, partekatzean, errudun sentiaraziz ez dute abian dagoen eraldaketa geldituko. Edukiak beraien euskarrietatik askatu ditu teknologiak, eta negozio eredu berriak aurkitzen ez dituzten bitartekariak desagertu egingo dira.

Argitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu dut eta 2009ko urtarrilaren 24an argitaratu da.

Informazio gehiago:

• Descargarse archivos por P2P, ¿es delito?
• En España el intercambio de archivos, sin ánimos de lucro, es legal
• El P2P no es un crimen, dicen los jueces
• Google quiere cambiar la industria musical
• Judge: 17,000 illegal downloads don’t equal 17,000 lost sales
• El album más vendido en MP3 en 2008 tiene licencia copyleft
• Si eres legal, comparte
• Vídeo - David Bravo - Redes P2P y propiedad intelectual